;

Goud voor Oud Privé – Januari 2021 – Strenge winters in Nederland

Aangeboden door
Rob Nieuwveld en René van de Kamp
Stichting Sonrisa Rijnmond

Hoe lang geleden is het dat december en januari elk jaar Nederland in winterse sferen hulde, met sneeuw en ijspret. De winters in Nederland waren vroeger veel kouder dan nu, ziet u dat ook zo?

De winter van 1942 kan nog in de herinnering liggen.  Fietsen was onmogelijk want het hele land was ondergedompeld in sneeuw. Op sommige plaatsen lag wel meer dan 40 centimeter. Een gemiddelde temperatuur mag van 1.5 graad onder nul mag dan wel meevallen, maar ’s nachts kon de temperatuur tot ver onder de -20 duiken.

De Maas was grotendeels bevroren. Hier een foto van het gebouw dat u kent als voetgangers- en fietstunnel bij de Euromast.

Verderop in Nederland een zelfde beeld zoals hier een melkboer in Veenendaal.

De vrieskou zorgde voor grote problemen in Nederland. Er viel niet tegen de kou op te stoken, omdat er een groot gebrek aan brandstof was. Daardoor kwamen pasgeboren baby’s vaak in een bevroren bedje terecht, met longontsteking tot gevolg. Pas in maart doet de dooi haar intrede.

De winter van 1946–1947 was de koudste winter in Nederland en België sinds de revolutiewinter van 1789. Deze winter behaalde in De Bilt 348,3 hellmannpunten, 11,1 punten meer dan de bekende winter van 1962-1963. De winter als geheel werd hier uiteindelijk de op een na koudste van de 20e eeuw.
Kijkt u naar een filmpje van die winter.

De inval van de winter vond plaats in december 1946. De winter bestond eigenlijk uit een zeer lange vorstperiode van half december tot begin maart, onderbroken door twee perioden van dooi: de eerste tussen 25 december en 4 januari, de tweede tussen 8 en 21 januari. In de tweede dooiperiode werd het even behoorlijk warm; op 16 januari 1947 werd het in Maastricht zelfs 17,2 graden, wat het warmterecord is voor deze datum. Maar de vorst in de perioden daartussen was zeer streng. Het venijn van de winter zat vooral in de staart. Vanaf eind januari tot half maart vroor het geregeld streng, maar er werden geen zeer lage temperaturen bereikt. De winter duurde vooral lang. Van 21 januari tot 15 maart vroor het ‘s nachts geregeld 8 tot 12 graden en overdag lag de temperatuur rond de -3. In maart lag de temperatuur overdag net boven het vriespunt en vroor het ‘s nachts ongeveer 8 graden. In Eelde werden tussen 22 januari en 24 februari 34 ijsdagen in een onafgebroken reeks geregistreerd. In de Bilt waren dat er 21 tussen 4 en 24 februari. In totaal telde De Bilt die winter 46 ijsdagen in drie maanden. Na enkele keren te zijn verzet werd op 9 februari de negende Elfstedentocht verreden. Tot viermaal toe werd door het bestuur een datum vastgesteld, maar door plots invallende dooi werd de tocht keer op keer uitgesteld. Pas bij de vijfde datumprik kon de tocht daadwerkelijk doorgang vinden.

Dit is Volendam in februari 1947:

De winter van 1962-63 was de koudste winter van de afgelopen eeuw. We moeten zelfs terug naar de winter van 1829-30 om een nog koudere winter tegen te komen. De winter van ‘63 kenmerkte zich door een extreme lange koude periode van 10 weken en begon op 22 december en duurde tot en met 3 maart. Ook daarvoor was het al koud geweest. Van 21 tot 23 november en in de eerste week van december had het al goed gevroren. De gemiddelde temperatuur is in de wintermaanden december, januari en februari is +2,2 C. Voor 1963 is dit –3,0 C. De laagste temperatuur is gemeten op 18 januari – de dag van de Elfstedentocht – in Joure en bedroeg –20,8 C.

Uit mijn eigen archief (Rob) enkele foto’s die gemaakt zijn op Scheveningen in die winter van 1962/1963. De zee was toen deels bevroren. In ieder geval bij het strand zat het dicht met ijs en ijsschotsen en dat trok veel bezoekers dus mijn opa en oma namen me mee naar de Boulevard van Scheveningen.

Deze foto is genomen vanaf de pier en rechts ziet u een deel daarvan.

Scheveningen 1962 Rob Nieuwveld

De andere kant van de Pier met duidelijk in beeld het ijs en aan de horizon lijkt er water te zijn.

Sonrisa Rob Nieuwveld

De volgende foto laat de boulevard zien. Kent u die gebouwen nog en de boulevard? Op het strand kunt u de vele mensen zien die kwamen kijken naar dit spektakel.

In Rotterdam was het bij de Nieuwe Maas ook bevroren en vol met schotsen.

De winter van 1963 kondigde zich al in november aan. Op de 16e ging West-Europa gebukt onder sneeuwstormen en ook bij ons viel sneeuw. De temperatuur zakte die maand tot -8 graden en op 5 december vroor het in Zeeland 12 graden.
Wat weet u nog van die winter van 1962/1963?

Dan de winter van 1978-1979. Ook die was van een opmerkelijk strenge aard. De winter kenmerkte zich door een flink aantal koude perioden, waarvan een met zeer strenge vorst (31 december 1978 – 6 januari 1979). De eerste koudeperiode viel reeds eind november/begin december; de laatste pas in maart 1979. Ongewoon waren verder vooral twee naar Nederlandse maatstaven zeer spectaculaire sneeuwstormen. Bijzonder was ook de vele keren dat het in deze winter heeft geijzeld.

De winter als geheel had een gemiddelde temperatuur van -0,8 °C, waarmee het in Nederland de op vijf na koudste winter van de 20e eeuw was.

Kijk mee naar een filmpje van het Journaal met de u bekende stem.

Hier nog een winters filmpje:

Voor velen het ergste dat je kan gebeuren in een strenge winter is dat je de auto niet in komt.

Tot zover deze aflevering en we hopen dat u het er niet koud van gekregen heeft.
Tot de volgende.